FRANCHISING NEDİR?

Kelime Anlamı olarak; serbest olma, serbestlik verme (vergilendirme ve gümrük işlerinde) anlamında olan Fransızca "affranchir" kelimesinden türetilmiştir. Ancak bu kullanım şekli zamanla değişerek bugünkü anlamı benimsenmiştir.

"Franchising" kelimesinin Türkçe'de tek kelimelik bir karşılığı bulunmamaktadır. Kelimenin tam anlamının verilebilmesi için "satış dağıtım imtiyazı" veya "isim-marka ve işletme hakkının kullanılması" gibi ifade edilmesi gerekmektedir.
Özetle "franchising", dikey entegre olmuş bir dağıtım sistemidir ve ekonomik bir organizasyon türüdür.
Çok genel anlamda, tanınmış bir markanın, oluşmuş bir imajın, belli bir bedel karşılığında, belirli standartlar içinde bağımsız yatırımcıya kullandırılması olan franchising, birçok noktada bayilik kavramından farklıdır. Bu farklılıklar şu şekilde özetlenebilir:

  • Franchising, her yönü ile denenmiş, standartları ve işleyişi saptanmış bir sistemi tüm ticari sırlarıyla aktarmaktır.
  • Marka ve imajın korunmasını sağlamak amacıyla, sürekli ve yakın kontrol bulunmaktadır.
  • Belirlenen sözleşme süresince, belli bir bedel ödeme yükümlülüğü vardır.
  • Ulusal reklam ve tanıtım kampanyalarına ortak olma vardır.
  • Sınırlı bağımsızlık bulunur.
  • Seçim kriterinde, bireyin sahip olduğu dükkan veya işyeri veya mali gücü gibi özellikler yerine kişisel özellikler, eğitim durumu ve iş tecrübesinin önemi büyüktür.

Franchising sistemi de çoğu zaman bir bayilik sistemi olarak ele alınmasına rağmen, bayilik sisteminden daha hassas ve daha fazla çaba ve sorumluluk gerektiren bir kavramdır.

Türkiye’de Franchise (Bayilik) Sisteminin Durumu
Türkiye’de Franchise Sisteminin Durumu
1980’li yılların ortalarında tanıştığımız franchising sistemi günümüzde pek çok şirketin büyüme planlarında ilk sırada yer alıyor.

1980’li yılların ortalarında tanıştığımız franchising sistemi günümüzde pek çok şirketin büyüme planlarında ilk sırada yer alıyor. Şirketlerin büyüme isteklerine en cazip çözüm olan ve yeni girişim yapmak isteyenler içinse en çok tercih edilen sistemlerin başında gelen franchising sisteminin, Türkiye’de uzun bir geçmişi olmasa bile bugün ekonominin önemli can damarlarından biri haline geldiğini söylemek hiç de yanlış olmaz.

Elde ettiği ciro açısından birçok sektörü geride bırakan franchising sektörünün yarattığı eko sistemin cirosunun 35 milyar doları bulduğu tahmin ediliyor. Alışveriş merkezlerine ek olarak belediyelerin de desteğiyle giderek güçlenen cadde mağazacılığı, franchise markası patlamasını da beraberinde getirdi. Hatta kabına sığamayan pek çok şirket, büyükşehirlerden Anadolu’ya ve yurt dışına da franchise sistemiyle uzanmaya başladı.
Patlama Yapan Sektörler

Türkiye’de 1990’lı yıllarda yavaş bir seyir izleyen sistemde, bugün özellikle gıda şirketlerinin franchising alanında büyük bir atılım yaptığı görülüyor. Yine emlak tekstil, perakende, mobilya, otomotiv ve eğitim alanında da büyük bir gelişim yaşanıyor. Büyük şehirlerde gıda, perakende, eğitim ve hizmet gibi birçok sektörde ulaşılan doygunluk, marka sahiplerini Anadolu illerine ve yurt dışına yöneltiyor. Merkez dışında büyümenin en güvenli yollarından biri olan franchising de işte bu noktada önem kazanarak, devreye giriyor.

Bugün 70 milyar dolar ciro hedefiyle yoluna devam eden franchising sektörünün kilometre taşlarına baktığımızda, 1986 yılı en önemli tarihlerden biri olarak karşımıza çıkıyor. İlk yabancı franchising uygulamasının 1986 yılında McDonald’s ile başladığı sektörde 1991 yılı ise örgütlenmenin de miladı olur. Uluslararası Franchise Derneği’nin (UFRAD) kurulduğu 1991 yılında franchise veren bir yerli, dört yabancı marka vardır. bugün ise bu sayı bin 471’e ulaştı. Bunların yüzde 24’ü yabancı, yüzde 74’ü Türk kökenli markalar.
Avrupa Birincisiyiz

Franchising’in Türkiye’de giderek yaygınlaşan bir iş modeli olarak benimsendiğini gösteren en önemli göstergelerden biri de Avrupa Franchise Federasyonu istatistikleri. Bu istatistiklere göre Türkiye franchise veren marka sayısında Avrupa birincisi. Türkiye’yi bin 375 markayla Fransa, 960 markayla Almanya izliyor.

Türkiye’de bu sistemle büyüme yolunu tercih eden şirketlerin gayretleriyle 2010 yılını 35 milyar dolar ciro ile kapatan franchise sektörünün beş yıllık hedefiyle Avrupa’daki bu konumunu daha uzun yıllar koruyacağa benziyor. Çünkü sektör temsilcilerine göre çok değil gelecek beş yılda sektörün pazar hacmini ikiye katlaması ise hiç de zor bir hedef değil.

Türkiye’de girişimcilik yapmak isteyen her 10 kişiden birinin franchise sistemiyle işini kurmak istediği ve firmaların büyüme için franchise’ı önemli bir araç olarak gördüğü düşünülürse sektörün 2012 yılının ciddi gelişmelere gebe olduğunu söylemek yanlış olmaz.
100 Şirketin Planları

İşte tam da bu noktada 70 milyar dolara koşan ve girişimcilere yeni kapılar aralayan sektörün nabzını tutmak için Türkiye’nin en fazla franchise veren şirketlerini, bu şirketlerin 2011 yılı franchise hedeflerini araştırdık.

Araştırmaya göre 2011 yılı sektör açısından oldukça hareketli geçti.Tekstilden, gıdaya, eğitimden hizmet sektörüne kadar araştırmamızda yer alan bu 100 şirket, 7 bin 119 franchise ile Türkiye’nin dört bir yanında faaliyet gösteriyor. Kendi işini kurmak isteyen girişimcilere önemli alternatifler sunan bu 100 şirketin 2011 yılında bünyelerine yeni kattıkları franchise sayısı 6 bin 75’i buluyor.

Hazırladığımız listenin ilk iki basamağında mobilya sektöründen iki isim yer alıyor. İstikbal 810 mağaza ile ilk sırada bulunurken, bunu 700 mağaza ile Bellona izliyor. Listemizin ilk üç basamağında yer alan İstikbal, Bellona ve Mavi Jeans firmalarının franchise sistemiyle açtıkları mağazaların toplamı ise bin 935’i buluyor. Kurum sektörü için yaklaşık 1 milyon liraya kadar çıkabilen başlangıç bedeli diğer sektörlerde düştüğünden ortalama 30 bin doları buluyor. İnovasyon Öne Çıkıyor

Franchising pazarına sürekli  yeni ürün ve hizmetleriyle yeni oyuncuların gelmektedir  Örneğin bina temizliği, arabanın altının ziftlenmesi, kargo taşımacılığı, böcek ilacı gibi daha önce franchising anlamında aklımıza gelmeyen sektörlerin de artık franchising sistemine dahil olmaktadırlar

Gıda, tekstil, eğitim ve sağlık gibi her zaman büyümesini sürdüren  sektörlerde franchising her zaman ön planda çıkmaktdir. Eğitim danışmanlığı veren şirketler, yabancı dil ve bilgisayar eğitim verilen kurumlar, özel okul ve dershaneler, yayıncılık gibi eğitimin her kolunda franchising ilerliyor. Şu anda eğitimdeki franchising gıdayı zorluyor. Toplam yedi bin eğitim franchising’i var. Gıda da ise bu rakam 9 bin. Pazarda yeni oyuncular boy gösterecek. Bu şirketler, bir girişim gerçekleştirirken insanlara o alanın bir ihtiyaç olduğunu gösteriyorlar, ardından onun franchise’ını yapmaya başlıyorlar. Bunun dışında inovasyon da giderek önem kazanmaya başladı. Yeni oyuncular mevcut sektörlere yeni bir anlayış getirerek, potansiyeli o yöne kaydırmaya çalışabilirler. ,

GOLD olarak biz yatırımcıya, hedef kitlesinin beklenti ve düşüncelerini, imkan ve kabiliyetlerini hesaba katmalarını öneriyoruz. Girişimcilerin kendi sektöründeki çeşitliği hayata geçirmeleri lazım. Üreteceğiniz ürün veya hizmetin  hedef kitleyle ne kadar örtüşüp örtüşmediğini takip etmeniz gerekiyor. Yerel kaldığınız müddetçe yarınınız yoktur.

“Sektörleri Dönüştürüyor”

franchising’in girdiği her sektörü değiştirmektedir.Bunun en çarpıcı örneği ise emlak sektöründe yaşanan  değişim ve gelişmidir. 10 yılı aşkın bir süre önce emlak sektöründe franchising verilmeye başlandı ve sektör kökten değişti. Artık tüketiciye markasız emlakçılar güven vermiyor.

FranchsePazarında girişimcilerin büyük bir talep var. Bu talebi karşılamak için yeni markalar piyasaya girmeye ve franchising vermeye başladı. Bu markalar giriş bedellerini düşük seviyede tutuyor. Ancak marka zincirler ise franchise giriş bedellerini yüksek tutuyor. Franchise ilk başta giriş bedeli düşük tutulan, marka ve girişimcinin başarı sıyla birlikte zaman içerisinde belli bir fiyat seviyesine gelen bir sistemdir. Türkiye’de de bu yıldan itibaren bu fiyatlar makul seviyeye gelecektir.

Sektörler açısından ise gıda ve tekstil franchising’de en hızlı büyüyen sektörler olarak dikkat çekiyor. Ancak özellikle eğitim, sağlık, değişik danışmanlık ve lojistik gibi çeşitli hizmet sektörleri de hızla büyüyor.

Yıllardır franchising denince Türkiye’de herkesin aklına fast food geliyordu. Ancak bugün emlak, sağlık ve eğitimde de hızlı bir büyüme yaşanıyor. Bunun yanı sıra dizayn, tasarım gibi ‘akıl’ satan sektörler de hızla büyüyor. Türkiye’de yabancı girişim olarak 1986 yılında McDonald’s ile başlayan franchising artık sadece gıda değil, tekstil, eğitim hatta emlak sektörlerinin de en önemli büyüme enstrümanlarından biri.

Bugün Türkiye genelinde franchise veren bin 471 şirketin sektörlere göre dağılımında yüzde 33 oranla giyim sektörünün başı çektiği görülüyor. Ardından gıda yüzde 24, hizmet ise yüzde 16 ile franchising sisteminde hiçte azımsanmayacak bir paya sahip diğer iki sektör.

ÇALIŞMANIN AMACI

  • GİRİŞ
    Bugün Türkiye'deki ekonomik sorunların temeline, gerek ülke çapında, gerekse şirketler düzeyinde bakıldığında:  
  • Yetersiz büyüme ve sonucunda bir türlü zenginleşememenin yarattığı sıkıntılar,
  • Bilimsel ve başarısı kanıtlanmış işletme tekniklerinin uygulanamaması,

çok önemli bir yer tutmaktadır.
Kökeni bir anlamda Ortaçağ'a kadar uzanan ve yüzyılların deneyimleri ile olgunlaşmış ve başarısı kanıtlanmış bir işletme ve ekonomik ilişki türü olan "franchising", Türkiye'nin hızlı kalkınması ve çağdaşlaşmasında etkin olarak kullanılabilecek bir yöntemdir.